OŚWIETLIŁ AMERYKĘ

Urodzony 2 czerwca 1844 roku Erazm Jerzmanowski pochodził z rodziny ziemiańskiej o bogatych tradycjach patriotycznych. Jego przodek był stronnikiem Tadeusza Rejtana w czasie rozbiorowego Sejmu w Grodnie. Inny bliski krewny walczył u boku Napoleona. Sam Erazm Jerzmanowski przerwał rozpoczęte studia rolnicze, by przystąpić do Powstania Styczniowego. Ten romantyk – powstaniec staje się później wzorem pozytywistycznej pracy od podstaw. Robi zawrotną karierę w Stanach Zjednoczonych, zajmując się gazyfikacją amerykańskich miast. O Jerzmanowskim mówiono, że oświetlił Amerykę. Dopracowuje się w Stanach Zjednoczonych majątku porównywalnego z majątkiem Rockefellera. Zgromadzone bogactwo razem z żoną – Amerykanką polskiego pochodzenia – w znacznym stopniu przeznaczają na pomoc dla emigrantów z Polski i na pomoc dla instytucji oświatowych i rozwijających oraz upamiętniających polską kulturę (np. finansowanie i uzupełnianie zbiorów Muzeum Polskiego w Rapperswilu).

ŻYŁ EWANGELIĄ

Erazm Jerzmanowski – gorliwy katolik, fundator kościoła katolickiego w Nowym Jorku był krytykowany, a nawet zwalczany przez narodowo katolickie środowisko emigracyjne, przede wszystkim za brak u niego postawy antysemickiej. Ta krytyka była tak dalece silna, że skłoniła kardynała Mieczysława Ledóchowskiego do obrony Erazma Jerzmanowskiego w oczach papieża Leona XIII. Papież Leon XIII, doceniając zasługi polskiego przemysłowca dla Kościoła, odznaczył go Komandorią Krzyża Św. Sylwestra. Była to też lekcja udzielona przez papieża narodowym katolikom. Czy nie powinno się dzisiaj pamiętać też o tej lekcji?

WSPIERAŁ EDUKACJĘ UBOGIEJ MŁODZIEŻY

W 1896 roku Jerzmanowscy wracają do Kraju i osiadają w podkrakowskim Prokocimiu. Ile instytucji dobroczynnych, ile poszczególnych osób uzyskało wsparcie ze strony tych ludzi sukcesu! Jerzmanowscy chcieli wykorzystać swój sukces do umożliwienia rodakom poprawy swego losu. Czynili to mądrze, popierając przede wszystkim edukację ubogiej młodzieży, stwarzając tym samym podstawę jej lepszego bytu nie opanowując cnót obywatelskich. Mamy wiele młodych osób legitymujących się świadectwem dojrzałości, ale obywatelsko bardzo mało dojrzałych, stających się później łatwo łupem różnorodnych populistów.

DBAŁ O PATRIOTYZM I RELACJĘ Z DRUGIM CZŁOWIEKIEM

Jednym z koniecznych elementów wychowania obywatelskiego jest pokazywanie wzorów obywatelskiego postępowania. Mało kto może być takim wzorem, jak Erazm i Anna Jerzmanowscy. Tacy jak oni powinni stać się przykładem, w oparciu o który młodzi ludzie kształtować mogą swoje postawy wobec podstawowych wartości, przede wszystkim patriotyzmu i relacji z drugim człowiekiem. Ten wzór, pomimo ponad stu lat od śmierci obojga małżonków Jerzmanowskich, nic nie stracił ze swojego blasku i swej aktualności.

Prof. Andrzej Zoll

Wawel, 6 maja 2013 (fragment wypowiedzi, śródtytuły pochodzą od redakcji)